Rozwój cywilizacji egipskiej nie byłby możliwy, gdyby nie życiodajna rzeka Nil. Jej dolina jest bardzo wąska, gdyż szerokość niecki wynosi maksymalnie trzydzieści kilometrów. Dookoła urodzajnej gleby rozciągają się nieprzemierzone pustynne stepy. Klimat Egiptu jest suchy, a regularne wylewy rzeki pozwoliły starożytnym na prowadzenie osiadłego trybu życia. Egipcjanie zostali odgraniczeni od innych cywilizacji naturalnymi barierami (pustynie, morze), przez co udało im się stworzyć własną oryginalną kulturę, przy dopuszczeniu do minimalnych jedynie zewnętrznych wpływów.

Osiedlanie się ludności wzdłuż wybrzeży rzeki rozpoczęło się już 6000 lat p.n.e. Był to czas schyłku paleolitu i neolitu, nazwany przez historyków Okresem Przeddynastycznym. Charakter populacji początkowo zamieszkującej Dolinę można by określić jako rolniczy i osiadły. Społeczność tworzyły kultury Tasa i Bedari, jednakże nie były to plemiona o jednolitej strukturze. Do pierwszych zorganizowanych wspólnot należały kultury Nagada I i II. Późniejszej, rozwijającej się około 4000 lat p.n.e., udało się rozszerzyć swój zasięg na niemalże cały Egipt.

W czasach faraonów uznawano, że Egipt od zarania dziejów podzielony był na Górny i Dolny. Legendy mówią, że istniały dwa odrębne państwa, było dwóch faraonów, dwa pałace i dwie korony. Opiekunem Górnego Egiptu miał być Set (brat Ozyrysa), korona tego państwa była biała, a za główny ośrodek miejski uznawano Hierakonpolis. Patronem Dolnego Egiptu stał się syn Ozyrysa- Horus. Faraon nosił czerwoną koronę, a jego królestwo lokowało się w miejscowości Pe.

W Okresie Wczesnodynastycznym, około roku 2920 p.n.e., założyciel I dynastii egipskiej- Menes - dokonał zjednoczenia ziem Górnego i Dolnego Egiptu. Utworzył scentralizowane państwo ze stolicą w Memfis. Symbolem tej integracji była podwójna korona, składająca się z dwóch części (białej Egiptu Górnego i czerwonej Dolnego Egiptu). Odtąd nad całym egipskim państwem władzę roztaczał jeden faraon. Wierzono, że jest istotą boską, która zeszła na ziemię, aby rządzić królestwem. Urzędującego władcę utożsamiano z Horusem, opiekującym się krajem po śmierci swojego ojca, natomiast gdy zmarł, uważano, że zjednoczył się z Ozyrysem, aby władać zaświatami. Teraz jego następca - kolejne wcielenie Horusa - przejmuje opiekę nad Ziemią. W tym okresie ukształtowała się religia, rozwijała technika i sztuka, powstało pismo hieroglificzne.

Kolejnym bardzo znaczącym okresem w dziejach Egiptu było Stare Państwo. Jego początek datujemy na 2700 r. p.n.e., a koniec na około 2200 r. przed Chr. Okres ten przypada na panowanie III, IV, V i VI dynastii faraonów Egiptu. To właśnie wtedy wybudowano najwspanialsze piramidy, będące symbolem pozycji panującego i dowodem możliwości architektonicznych starożytnych. Oprócz piramidy schodkowej Dżosera (zaprojektował ją królewski wezyr - Imhotep - uznawany za pierwszego architekta), wzniesiono szereg wspaniałych budowli. Do kolejnych należą piramidy Cheopsa (wraz ze słynnym Sfinksem), Chefrena i Mykerinosa w Gizie. Stare Państwo to czas pełnego rozkwitu struktury politycznej i gospodarczej kraju. Powstał sprawnie działający centralny aparat administracyjny, skupiony wokół osoby faraona i jego dworu. Do najważniejszych osiągnięć owego okresu należało wprowadzenie kalendarza słonecznego. Do czasów Juliusza Cezara był on najdokładniejszym z istniejących. Opierał się na obserwacji Nilu, który wylewał regularnie co 365 dni. Rok podzielono na okresy wylewu, siewu oraz zbioru. Każdy z nich złożony był z czterech trzydziestodniowych miesięcy. Pod koniec roku dodawano pięć dni, podczas których organizowano święta ku czci bogów.

Stare Państwo upadło za panowania stuletniego władcy Pepiego II. Jego rządy stały się najdłuższymi w historii Egiptu. Pod koniec życia faraon nie był w stanie sprzeciwić się żądaniom kapłanów oraz nomarchów (władców egipskich nomów - dzielnic), dlatego skraj jego panowania przyćmił dotychczasowe dokonania władcy. Nastąpił rozpad kraju na niezależne państewka. Ten przedział czasowy nazywany jest I Okresem Przejściowym. Według Meneteona, VII dynastia liczyła 70 faraonów i trwała 70 dni. Te liczby uznawane są za fikcję, jednakże dosadnie obrazują one "stałość" władzy w Okresie Przejściowym.

Za panowania monarchów XI dynastii podjęto wysiłki w celu ponownego zintegrowania kraju. Jedność Egiptu przywrócił Mentuhotep II. Ustanowił Teby stolicą kraju i stał się jego władcą. Dzieje Egiptu ponownie wkroczyły w klasyczną epokę. Wskrzeszono scentralizowaną formę rządów. Władcy Średniego Państwa stworzyli reformę prawną, w świetle której wszyscy obywatele byli równi w obliczu prawa. Przyświecała im idea sprawiedliwości. Kwitł handel z Mezopotamią, wyspami greckimi, rosły wpływy Egiptu w Syrii, Nubii i Palestynie.

Zagadką pozostaje, dlaczego po śmierci Amenemhata III, ostatniego władcy XII dynastii, na tak silne państwo zaczęły najeżdżać ludy z Azji - Hyksosi. Rozpoczęły się kolejne ciemne lata w historii starożytnej cywilizacji. Nazwane zostały II Okresem Przejściowym, praktycznie zaś były okupacją Hyksosów, trwającą w latach 1786- 1580 p.n.e.

Największy rozkwit cywilizacja znad Nilu przeżywała w okresie Nowego Państwa. Władcy XVIII dynastii prowadzili ekspansywną politykę zagraniczną, podbijając tereny Palestyny i Syrii oraz docierając aż pod Eufrat. Egipt panował nad południowo-wschodnimi terenami w basenie Morza Śródziemnego. Stał się najpotężniejszym mocarstwem ówczesnego świata. Rządzili wówczas między innymi: królowa - faraon Hatszepsut, Tutmosis III, będący znakomitym żołnierzem, Amenhotep III, król- heteryk Echnaton, władca - młodzieniec Tutenchamon. W tym czasie Egipt był nie tylko potęgą militarną, osiągnięto szczyt również w dziedzinie kultury i sztuki (usamodzielniło się malarstwo, tworzono najpiękniejsze rzemiosło artystyczne).

Niestety, po zakończeniu się tej, jakże świetlanej ery, nastąpił spadek znaczenia państwa egipskiego w świecie. Od XI do VII w. p.n.e. krajem faraonów rządziły obce dynastie, od których Egipt był zależny. Cywilizacja, która kształtowała nasz świat, powoli umierała. Wpływy greckie i rzymskie w ostatnim, tzw. Późnym Okresie, odcisnęły silne piętno na państwie. Nigdy już nie odzyskało ono swej potęgi. |

Powrót na stronę główną